است و يا از قول حقتعالى است كه براى اهل ايمان گواهى داده بحبوط عمل اهل نفاق در اين معنى تعجب است كانه قيل ( و ما احبط اعمالهم و ما اخسرهم ) و از كلبى روايتست كه ندامت ايشان در منازلى باشد كه در بهشت داشته باشند و حقتعالى آن را باهل ايمان دهد بعد از حكم بدخول ايشان بدوزخ آورده‌اند كه بعد از وفات سيد كاينات عليه و آله اكمل التحيات تمام عرب مرتد شدند مگر مردم مكه و مدينه و بنى عبد القيس از بحرين بعضى از دادن زكات باز ايستادند و بعضى بر مسيلمهء كذاب و طليحه اسدى و ذو الحمار كاهن و سحاج كاهنه جمع شدند و بنبوت ايشان اعتراف نمودند چنان كه تفصيل اين معلوم شود و حق تعالى قبل از وقوع اين صورت از اين اخبار فرمود كه * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * اى گروه مؤمنان * ( مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ ) * هر كه مرتد شود از شما يعنى آنكه اظهار ايمان ميكنند هر گاه اظهار كفر كنند و بر گردد * ( عَنْ دِينِه ) * از دين خود يعنى از دين اسلام كه اظهار حقيقت آن ميكردند * ( فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّه بِقَوْمٍ ) * پس زود باشد كه خداى بياورد گروهى را كه * ( يُحِبُّهُمْ ) * دوست ميدارد ايشان را * ( وَيُحِبُّونَه ) * و ايشان دوست دارند او را * ( أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ ) * متواضع و متذلل و مهربان باشند بر مؤمنان * ( أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ ) * سخت دل و متغلب و بىرحم بر كافران مراد بمحبت خدا بعبد توفيق او است مر او را بازاحهء علت و اعطاى الطاف هاديه و حسن ثواب آخرت و محبت عباد به خدا اراده طاعت او است و تحرز از معاصى او و اذلة جميع ذليل است نه ذلول زيرا كه آن جمع ذلل است و استعمال آن بعلى يا بتضمين معنى عطف و حنو است و يا تنبيه بر آنكه ايشان با علو طبقه و فضل ايشان بر مؤمنان حافظان ايشانند و يا به جهت مقابله آن بقوله * ( أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ ) * و اعزة جمع عزيز است بمعنى متغلب مأخوذ از عزه اذا غلبه و ابن عباس فرموده كه متواضع و مشفق و ذليل باشند بر مؤمنان مانند ولد نسبت بوالد و عبد نسبت به سيد خود و غليظ باشند بر كافران مانند سبع بر فريسهء خود * ( يُجاهِدُونَ ) * صفت ديگر است يعنى آن قومى كه محبوب خدا باشند و خدا محب ايشان جهاد كنند * ( فِي سَبِيلِ اللَّه ) * در راه خداى تعالى يعنى به جهت اعلاى كلمه او و اعزاز دين او و ميتواند بود كه حال باشد از ضمير اعزة يعنى غالبان باشند بر كافران در حالتى كه جهاد كنند با كافران در راه خداى * ( وَلا يَخافُونَ ) * عطفست بر يجاهدون يعنى جهاد كنند و نترسند * ( لَوْمَةَ لائِمٍ ) * از ملامت هيچ ملامت كننده يعنى ايشان جامع باشند ميان